İcracı Sanatçı Hakları İçin İstanbul’da Tarihi AI Adımı

Dünya müzik endüstrisinin kalbi, MÜYORBİR (Müzik Yorumcuları Meslek Birliği) ev sahipliğinde düzenlenen SCAPR 2026 Çalışma Grubu Toplantıları ile İstanbul’da attı. Yaklaşık 60 ülkeden icracı sanatçı meslek birliğini ve 200’e yakın alanında uzman ismi bir araya getiren bu tarihi buluşma, dijitalleşen dünyada icracı sanatçıların haklarını güvence altına almayı hedefliyor. Yayıncılıktan telif dağıtımına, veri paylaşımından lisanslama sistemlerine kadar geniş bir yelpazede yapay zeka ve icracı sanatçı hakları konuları derinlemesine masaya yatırılırken, küresel müzik endüstrisinin aktörleri ortak bir vizyon etrafında kenetlendi. Toplantılar süresince yürütülen çalışmalar, dijital dönüşümün getirdiği telif kayıplarını engellemek ve ülkeler arası yeni iş birliği modelleri geliştirmek adına kritik bir zemin hazırladı.

Küresel Telif Savaşında Dev Anlaşma

Beş gün süren yoğun zirve maratonunda veri paylaşımı, dijital hak yönetimi, Uluslararası Yorumcu Numarası (IPN) ve veri tabanı sistemlerinin güncellenmesi gibi hem teknik hem de hukuki detaylar detaylıca tartışıldı. Zirvenin en dikkat çekici ve somut çıktısı ise yapay zekâ ve icracı sanatçı hakları merkezli uluslararası iş birliği anlaşması oldu. İki büyük meslek birliği arasında imzalanan bu protokol, algoritmaların hızla çoğalttığı dijital içerikler karşısında insan emeğinin değerini ve özgünlüğünü korumayı amaçlıyor. Yorumcuların ses ve icralarının izin alınmadan veri madenciliği süreçlerinde işlenmesini engellemek, sektörün geleceği adına hayati bir kırılma noktası şeklinde değerlendiriliyor.

Burhan Şeşen: “Hakkımızı teknolojiye kaptırmayacağız!”

Toplantının açılışında konuşan MÜYORBİR Yönetim Kurulu Başkanı Burhan Şeşen, dijital yayıncılık ekonomisinin küresel ölçekte 40 milyar dolarlık dev bir büyüklüğe ulaştığına dikkat çekti. Bu devasa pazarlardan aktarılan payların telif sahiplerine adil dağıtılması gerektiğini vurgulayan Şeşen, Türkiye’deki mevcut tablonun altını çizdi: “Dünyada streaming dediğimiz dijital müzik yayını ekonomisi küresel pazarın yüzde 1’ini oluşturuyor. Türkiye için bu alanda net bir veri bulunmuyor; ancak ülkemizdeki telif ekonomisinin yıllık yaklaşık 3 milyar TL seviyesinde olduğunu, MÜYORBİR’in yıllık telif toplama ölçeğinin ise 200 milyon TL’ye ulaştığını görüyoruz. Bugüne kadar yapay zekâ sistemlerinde kullanılan yorumcu sesleri tespit edilmeli ve bu kullanımlar için hak sahiplerine tazminat ödenmelidir. Bundan sonraki süreçte icraların anlık izlenebildiği, telifin doğrudan hak sahibine aktarıldığı şeffaf bir yapı kurmak zorundayız. Yapay zeka ve icracı sanatçı hakları dengesini sağlamak, endüstriyi ayakta tutmanın temel şartıdır.”

Şeşen, 26 yıldır Türkiye’de hak sahiplerine ödenmeyen özel kopyalama harcına da değindi. Dünyada bu kapsamda 1 milyar Euro toplandığını belirten Şeşen, dijitalleşen ekonomide sanatçıların hakkını koruyacak mevzuatların acilen devreye alınması çağrısında bulundu.

MÜYORBİR Genel Sekreteri Murat Yıldız da yoğun çalışma programına dikkat çekerek; “SCAPR çatısı altında yürüttüğümüz çalışmalarla meslek birlikleri arasındaki veri paylaşımını ve teknik altyapıyı güçlendiriyoruz. Tüm bu toplantılar dijital platformlarda sanatçıların haklarını bütünsel bir yaklaşımla korumak için sürdürülüyor. Farklı çalışma grupları üzerinden yapılan görüşmelerle, uluslararası kodlama ve veri tabanı sistemleri sayesinde icracıların emeklerinin küresel düzeyde güvence altına alınması hedefleniyor” dedi.

Teknik ve Hukuki Komitelerden Yoğun Çalışma

Zirve boyunca farklı disiplinlerden uzmanlar, icracı sanatçıların haklarını büyütmek adına teknik ve idari oturumlarda bir araya geldi. Hukuk Çalışma Grubu (LWG), mevzuat değişiklikleri ve uluslararası politika gelişmelerini izlemek üzere toplandı. Bu oturumda LWG Başkan Yardımcılığı görevini yürütmüş olan Milan ter Weijden görevini Mariana Rodrigues de Carvalho Mello’ya devretti. Teknik Çalışma Grubu ise SCAPR ağının bilgi sistemlerini, veri değişim standartlarını ve operasyonel altyapısını güçlendirecek adımları ele aldı. Katılımcılar, Virtual Recordings Database (VRDB) atölyesinde sanal kayıt veri tabanının kullanımı ve gelecekteki gelişimi üzerine odaklandı. Sanatçıların küresel sistemlerde doğru tanımlanmasını sağlayan Uluslararası Yorumcu Numarası (IPN) Uzman Grubu, veri bütünlüğünü artıracak çözümleri değerlendirdi. Veri Tabanı Alt Komiteleri ile Görsel-İşitsel (AV) Forum da sektörün teknik ihtiyaçlarına yanıt verecek stratejileri netleştirdi.

İnsan Emeği Algoritmalara Ezdirilmeyecek

SCAPR Yönetim Kurulu Başkanı José Luis Sevillano, dijital platformlarda insan üretimi eserler ile yapay zeka çıktılarının aynı kulvarda yarıştığını ifade etti. Sevillano, insan yaratıcılığının finansal olarak desteklenmesi gerektiğini dile getirirken, telif ödemelerinin doğrudan hak sahibine ulaştırılmasının önemini aktardı. Zirve süresince İş Çalışma Grubu (BWG), Veri Tabanları Komitesi ve İş Birliği ve Kalkınma Çalışma Grubu (CDWG) da bölgesel gelişimi destekleyen kararlar aldı. Arjantin’den CAPIF, Güney Kore’den KOBPRA, Türkiye’den BİROY ve Meksika’dan EJE gibi gözlemci birliklerin katılımı, küresel dayanışmayı pekiştirdi.

Toplantılar kapsamında SCAPR Yönetim Kurulu Başkanı Jose Luis Sevillano Romero ve Genel Direktör Remy Desrosiers, MÜYORBİR temsilcileriyle birlikte Türk gazetecilerle bir basın yemeğinde buluştu. 20’den fazla gazetecinin katıldığı buluşmada, canlı performansların ve kamusal alan yayınlarının icracı sanatçılar için taşıdığı hayati gelir rolü vurgulandı. Zirve, yapay zeka ve icracı sanatçı hakları hususunda tüm dünyaya güçlü bir mesaj vererek tamamlandı.