Rami Kütüphanesi Dünyanın En İyi Yeşil Kütüphanesi

Rami Kütüphanesi, IFLA’nın 2026 Yeşil Kütüphane Ödülleri’nde 27 ülkeden 62 başvuru arasından dünya birincisi oldu. İstanbul’daki tarihî yapının iklim dirençli kamusal alana dönüşümünü anlatan proje, sürdürülebilirlik, kültürel miras ve toplumsal etkiyi bir araya getiren yaklaşımıyla “Büyük Ölçekli Proje” kategorisinde ödüle layık görüldü.

Rami Kütüphanesi dünya sahnesinde

IFLA’nın Çevre, Sürdürülebilirlik ve Kütüphaneler Bölümü ENSULIB tarafından 11’inci kez düzenlenen programda 26 proje uzun listeye kaldı. İki kategoride yedi proje finale yükseldi. Proje, Çin’den Jinjiang Kütüphanesi ve İrlanda’dan Munster Teknoloji Üniversitesi Kütüphanesi ile birlikte kategorisinin üç finalisti arasında yer aldı. Proje, “19. Yüzyıldan Kalma Tarihî Bir Kışlanın İklim Dirençli Kentsel Ortak Alana Dönüştürülmesi” başlığıyla değerlendirildi. Jürinin incelemesinde kültürel mirasın korunması, çevresel sürdürülebilirlik, toplumsal etki, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarıyla uyum ve farklı ülkelere örnek olma potansiyeli öne çıktı. Ödül töreni, Güney Kore’nin Busan kentinde düzenlenen 90. IFLA Dünya Kütüphane ve Bilgi Kongresi kapsamında gerçekleştirildi. Türkiye’nin final sunumunu Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürü Taner Beyoğlu yaptı. Birincilik ödülü, kurum müdürü Ali Çelik ve Beyoğlu’na IFLA Genel Sekreteri Sharon Memis tarafından takdim edildi.

Tarihî mirastan iklim dirençli kamusal alana

1826-1828 yıllarında inşa edilen Rami Kışlası, kapsamlı restorasyon ve yeniden işlevlendirme sürecinin ardından 2023’te kütüphaneye dönüştürüldü. Yaklaşık 36 bin metrekarelik tarihî yapı dokusu korunurken uyarlanabilir yeniden kullanım yaklaşımıyla yapının yeni işlevi kurgulandı. Bugün kütüphane 36 bin metrekare kapalı alan, 51 bin metrekare yeşil alan, 2 milyon kitaplık koleksiyon ve 4 bin 200 kişilik kapasiteyle hizmet veriyor. Çevre düzenlemesindeki 696 ağaç, 99 bin çalı, biyolojik gölet ve sazlık alanlar kentsel biyolojik çeşitliliği destekliyor.

Çatıdan toplanan yağmur suyu peyzaj sulaması ve rezervuarlarda yeniden kullanılıyor. LED aydınlatmalar, sensör sistemleri, düşük tüketimli ekipmanlar ve güneş enerjisi uygulamaları enerji kullanımını azaltıyor. Atıkların kaynağında ayrıştırılması, tehlikeli atık yönetimi, tek kullanımlık plastiklerin azaltılması ve dijital kurum içi süreçler çevresel yaklaşımı günlük işleyişe taşıyor. Kitap Şifahanesi, yazma ve basma eserlerin korunmasına katkı sağlarken Engelsiz Yaşam Merkezi kapsayıcı hizmetler sunuyor. Kütüphane ayrıca Türkiye’nin ilk Biosphere sertifikalı kütüphanesi olma özelliğini taşıyor; Sıfır Atık ve Yeşil Enerji belgelerine de sahip.

Üç yılda 8,2 milyon ziyaretçi

Kütüphane, 2023’ten 2025 sonuna kadar 8,2 milyondan fazla ziyaretçiyi ağırladı. Bu dönemde 8 bin 360 etkinlik, 3 bin atölye ve eğitim programı düzenlendi. Farklı paydaşlarla 4 bin 500 programa ev sahipliği yapan kurumda 1.611 okul ve 325 kurum ağırlandı. Ödülün değerlendirme çerçevesi, kütüphanelerin günümüzde üstlendiği rolün genişlediğine de işaret ediyor. Yeşil kütüphane yaklaşımı, enerji verimliliği ve doğal kaynakların korunmasının yanında sosyal erişim, eğitim, kültürel miras ve afetlere karşı dayanıklılık gibi başlıkları birlikte ele alıyor. Busan’daki değerlendirmede öne çıkan bütüncül yaklaşım, tarihî yapıların yeni kullanım senaryolarıyla yaşatılmasına ilişkin uluslararası tartışmalar açısından da dikkat çekici bir örnek oluşturuyor. Rami Kütüphanesi’nin programlarında iklim okuryazarlığı, çevre temalı bilgi hizmetleri ve uygulamalı atölyelerin yer alması, sürdürülebilirlik temasını yapının fiziksel özelliklerinden kullanıcı deneyimine taşıyor. Böylece ödüllü proje, kütüphaneyi kitap ve bilgi erişiminin yanında öğrenme, karşılaşma, kültürel paylaşım ve toplumsal dayanışma alanı olarak konumlandırıyor.

Bu veriler, Rami Kütüphanesi’nin kültürel miras, çevre ve kamusal yaşamı aynı mekânda buluşturan kapsamlı bir model geliştirdiğini gösteriyor. IFLA ödülü, Türkiye’de sürdürülebilir kütüphane anlayışının uluslararası ölçekte görünürlüğünü artırırken projenin tarihî yapıları geleceğin kamusal ihtiyaçlarıyla buluşturan yaklaşımını da küresel kütüphanecilik gündemine taşıdı.